Grupa Kopernika

Grupa Kopernika

Przed trzynastu laty, w kwietniu 2000 r., w Szczecinie spotkali się polscy i niemieccy historycy, politolodzy, kulturoznawcy i dziennikarze na zebraniu założycielskim Grupy Kopernika i na pierwszej dyskusji o aktualnym stanie i perspektywach relacji polsko-niemieckich. Stosunki bilateralne postrzegano wtedy, już od pewnego czasu, jako naznaczone przez zauważalną nierównowagę. Z jednej strony można było usłyszeć, że relacje między dwoma narodami i państwami – po podpisaniu układu granicznego i o partnerstwie – rozwinęły się z niewiarygodną prędkością, a świeża przyjaźń jest w stanie sprostać porównaniu ze stosunkami między Niemcami a Francją. Z drugiej strony natomiast mówiono coraz częściej z troską o spowolnieniu, zmęczeniu i pojawieniu się nowych tzw. irytacji.

Już na przełomie stuleci, dziesięć lat po podpisaniu polsko-niemieckiego układu o przyjaźni, a nie dopiero w kontekście wojny w Iraku i sporu wokół Centrum przeciwko Wypędzeniom, stosunki polsko-niemieckie nie były tak dobre, żeby nie można ich było zinstrumentalizować na potrzeby polityki wewnętrznej. Istniejący w dużej mierze konsensus między polsko-niemieckimi elitami z 1991 r., że stosunki bilateralne nie nadają się do wewnętrznych gier o własnym politycznym profilu, wydawał się dziesięć lat później nie obowiązywać. Utrata dynamiki w relacjach polsko-niemieckich, wzrost drażliwości i niebezpieczeństwo prawdziwego regresu były motywem i zachętą do refleksji nad możliwościami przeciwdziałania. Około roku 2000 zmianę generacyjną na kluczowych urzędach politycznych w Warszawie i Berlinie, tzw. wojnę na rezolucje między Bundestagiem a Sejmem latem 1998 r. -także już wtedy chodziło o problematykę wypędzonych, nieporozumienia po zwycięstwie wyborczym SPD i Sojusz 90/Zieloni (Bündnis 90/Grüne), problem zwrotu przemieszczonych w okresie wojny dóbr kultury, czy wreszcie sposób, w jaki informowano o negocjacjach o odszkodowania dla robotników przymusowych w szerokich kręgach polskiego społeczeństwa i mediach, zidentyfikowano jako nowe wyzwania  i obciążenia dla bilateralnych stosunkow. Ta niezadowalająca sytuacja zachęciła do podjęcia inicjatywy zaproszenia cenionych i akceptujących porozumienie Polaków i Niemców młodszej i średniej generacji do cyklicznych rozmów w ramach grupy dyskusyjnej, której inicjatorzy Dieter Bingen und  Kazimierz Wóycicki nadali nazwę „Grupa Kopernika''. Utworzone w efekcie gremium dyskusyjne, będące wspólnym projektem Deutsches Polen-Institut w Darmstadt i nowo utworzonego wtedy Instytutu Niemiec i Europy Północnej w Szczecinie, traktowano jako szczególnie elastyczne uzupełnienie do istniejących już polsko-niemieckich forów dyskusyjnych.

Za patrona partnerzy projektu wybrali Mikołaja Kopernika/Nicolausa Copernicusa, gdyż był on bezstronnym odkrywcą, który nie zadowalał się stanem wiedzy i ignorancji swych czasów, poszukiwał nowatorskich odpowiedzi i setki lat przed nowoczesnym nacjonalizmem nie dał się przypisać jednej narodowości, był Europejczykiem – przez Niemców i Polaków szanowany w równym stopniu – w najlepszym tego słowa znaczeniu.

Celem rozmów w Grupie Kopernika jest identyfikacja aktualnych, stałych i potencjalnych problemów w zrozumieniu i porozumieniu,  różnic  interesów,  punktów  spornych  oraz  konfliktów w relacjach  polsko-niemieckich. Następnym  krokiem  jest przedyskutowanie w grupie możliwych dróg uregulowania ich lub znalezienia rozwiązań. Efektem każdej dyskusji jest stworzenie wspólnego dokumentu strategicznego, nazwanego „raportem'' („Arbeitspapier“). Inicjatorzy Grupy Kopernika założli, że niewielki krąg osób wraz z tworzonymi przez nich

  • ekspertyzami,
  • mieszanką realizmu i niekonwencjonalności nieoficjalnych przedstawicieli,
  •  scenariuszami tego, co się wydarzy, jeśli nic się nie stanie, i co może się zdarzyć, jeśli coś się stanie,
  • może rozwijać średnio- i długoterminowe propozycje rozwiązań, dzięki czemu oddziaływuje na relacje polsko-niemieckie.

Szczególną cechą tego kręgu dyskusyjnego, która znacząco różni go od innych polsko-niemieckich gremiów dyskusyjnych o różnym formacie, jest to, że wszyscy uczestnicy są dwujęzyczni, tzn. mogą w równej mierze dyskutować po niemiecku, jak i po polsku. Niejednokrotnie w czasie posiedzeń zdarza się, że niemieccy uczestnicy swoje wystąpienia formułują  po polsku, a polscy uczestnicy po niemiecku.
Grupa Kopernika unika zbędnych formalności. Wszyscy uczestnicy są niejako elitarni. Nie muszą zadośćuczynić wymaganiom reprezentatywności dla spektrum poglądów w swych społeczeństwach, reprezentują raczej filozofię porozumienia, czują się zobowiązani do dojrzałego, możliwie pozbawionego kompleksów dialogu. Nie pomijają różnic, uznają wszak za nadrzędną wspólną agendę Polaków i Niemców w europejskim porządku pokojowym. Tę otwartość uczestnicy grupy traktują jako zaletę, która czyni ich na tyle wolnymi, by mogli wyjść poza opłotki narodowych próżności i uprzedzeń, przy czym one same stały się przedmiotami dyskusji i raportów. Grupa Kopernika zbiera się, od  wiosny  2000  r.,  dwa  razy w roku, na przemian w Polsce i w Niemczech.

Członkowie

Dr. Joanna Andrychowicz-Skrzeba

Prof. Dr. Dieter Bingen                                  

Prof. Dr. Włodzimierz Borodziej                  

Piotr Buras                                                     

Roland Freudenstein                                      

Prof. Dr. Stefan Garsztecki               

Prof. Dr. Andrea Gawrich                                              

Dr. Marzenna Guz-Vetter                                     

Prof. Dr. Hans-Henning Hahn    

Irene Hahn-Fuhr                    

Basil Kerski                                                  
 
Adam Krzemiński                                           

Dr. Kai-Olaf Lang                           

Dr. Agnieszka Łada    

Dr. Christoph von Marschall                

Markus Mildenberger     

Cornelius Ochmann

Prof. Dr. Krzysztof Ruchniewicz    

Prof. Dr. Robert Traba                            

Jürgen Vietig                                                   

Dr. Kazimierz Wóycicki                                 

Prof. Dr. Klaus Ziemer                                    

Prof. Dr. Marek Zybura

Raporty

Raport I
Komunikat z posiedzenia założycielskiego „Grupy Kopernika”

Raport II
dotyczący rozwiązania problemów przeniesionych na skutek wojny dóbr kultury w Niemczech i Polsce

Raport III
Społeczność polskojęzyczna w Niemczech

Raport IV
Znaczenie nauki języka polskiego dla rozwoju polsko-niemieckiego regionu przygranicznego

Raport V
Wspólnota interesów wystawiona na próbę
Stosunki polsko-niemieckie po wojnie w Iraku i przed przystąpieniem Polski do EU   

Raport VI
"Europejskie Centrum przeciw Wypędzeniom"
Propozycje koncepcji i działań

Raport VII
Przed rozszerzeniem Unii Europejskiej: Konieczność działań w niemiecko-polskiej strefie przygranicznej

Raport VIII
Konieczność nowego zdefiniowania polsko-niemieckiego partnerstwa w Europie dwudziestu pięciu państw

Raport IX
W trosce o stan stosunków polsko-niemieckich.
O więcej rozsądku

Raport X
Polityka wschodnia UE. Wkład niemiecki i polski w strategię wobec Ukrainy

Raport XI
W niemiecko-polskich stosunkach wymagany jest pragmatyzm

Apel Grupy Kopernika
Polsko-niemiecki apel o wspólne poczucie odpowiedzialności i rozsądek

Raport XII
Unia Europejska i jej wschodni sąsiedzi. Polski i niemiecki wkład w kształtowanie strategii wobec Białorusi

Raport XIII
Niemcy, Polska i niemiecka prezydencja w UE

Raport XIV
Muzeum dziejów Drugiej Wojny Światowej i Pojednania oraz „widoczny znak”

Raport XV
Polsko – niemiecka współpraca przygraniczna na płaszczyźnie europejskiej

Raport XVI
Swobodny przepływ osób - 2009 czy 2011 – czy decyzja już zapadła?

Raport XVII
Potrzeba powrotu do wspólnoty interesów

Raport XVIII
Obywatele niemieccy o polskich korzeniach:
propozycje wspierania języka polskiego w Niemczech

Raport XIX
Rosyjski Obwód Królewiec (Oblast Kaliningrad):
Szanse na dialog europejski

Raport XX
Stosunki z przyszłością.
20 lat po traktacie polsko-niemieckim

Raport XXI
Przyszłość polsko-niemieckiej wspólnoty kształtującej Europę – Wyzwanie

Raport XXII
Ukraina – partner strategiczny

Raport XXIII
Polsko-Niemiecki plan działania:
Odrobić pracę domową

Raport XXIV
Zalecenia w sprawie europejskiej polityki wobec Ukrainy i Rosji

Raport XXV

Polska i Niemcy razem. Zalecenie w sprawie europejskiej polityki wschodniej (Rosja, Ukraina, Partnerstwo Wschodnie)

 

Raport XXVI

Znaczenie stosunków polsko-niemieckich w Unii Europejskiej

 

Raport XXVII

Partnerstwo Polski i Niemiec to skarb, który należy chronić i pomnażać

Raport XXVIII
Wspólnie podjąć inicjatywę – uczynić Europę ponownie silną: polsko-niemiecko-francuski apel

Raport XXIX
Przeciwstawić się rezygnacji

Raport XXX
Polska i Niemcy – 100 lat po 1918r.