W przemówieniu w Bundestagu 27.2.2022 r. o rosyjskiej inwazji na Ukrainę kanclerz Olaf Scholz powiedział „Przeżywamy przełom epok. (...) Świat po tym nie będzie już taki sam, jak świat przedtem.“ W centrum tektonicznych przesunięć znajdują się Niemcy, ale i Polska. Jej nowa rola w Europie kształtuje się m.in. właśnie w kontekście rosyjskiej agresji. Oczywiście, Polska już długo przed tym dążyła do wywarcia wpływu na europejską politykę (np.Partnerstwo Wschodnie, Inicjatywa Trójmorza, wcześnie rozpoczęte odejście od dostaw energii z Rosji oraz zbrojenie armii). Jednak wraz z pełnoskalową wojną Rosji w Ukrainie świat, a w szczególności Niemcy, zaczęły patrzeć na Polskę inaczej.
Hipoteza badań brzmi: Na skutek ‘Zeitenwende’ (tj. ros. ataku na Ukrainę) rola Polski w Europie ulega zmianie. Wynika ona zarówno ze zmian wew. w Polsce, które miały miejsce również przed 2022 r., jak i sytuacji zew., w tym w Niemczech. Porażka niem. polityki wsch. stała się oczywista też poza Niemcami i spotkała się z krytyką nie tylko Polski. To m.in. z tego powodu rola Niemiec jako europ. lidera ulega obecnie zmianie.
Zmiany te mają wpływ na wzajemne relacje, które, mimo retoryki o pol-niem partnerstwie, można określić mianem stosunku nauczyciel (DE)-uczeń (PL). Pytaniem pozostaje, na ile nowa dynamika rekonfiguruje te relacje i jak wygląda ich nowa forma, oraz w jaki sposób ta rekonfiguracja wpływa na rolę Polski w Europie. W projekcie będziemy analizować ten proces zmian w czasie rzeczywistym. Nowa rola Polski w odniesieniu do sytuacji w Niemczech i w relacjach bilateralnych zbadana zostanie na przykładzie obszaru bezpieczeństwa w kontekście polit. wsch..
Podstawowe pytania badawcze będą brzmiały: Jak z perspektywy Niemiec postrzega się zmieniającą się rolę Polski? Jak w Polsce patrzy się na zmianę własnej roli, a jak ocenia się zmianę niem. polityki w obliczu „Zeitenwende”? Czy w relacjach DE-PL dokonała się jakościowa zmiana? Czy nadal silnie zakorzeniony jest stosunek nauczyciel-uczeń?
Projekt jest realizowany przez Niemiecki Instytut Spraw Polskich wraz z Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu
oraz Politechniką w Chemnitz.
Okres: 2026–2028
Projekt jest finansowany ze środków Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki w ramach konkursu specjalnego pt. «Epokowa zmiana»? Inwazja Rosji na Ukrainę i jej wpływ na Polskę i Niemcy”
